الحاق خوی به منطقه آزاد ماکو و چشم انداز اقتصادی و اجتماعی آن/ دکتر صمد عزیز نژاد

به گزارش پایگاه خبری خبر ماکو :

الحاق خوی به منطقه آزاد ماکو و چشم انداز اقتصادی و اجتماعی آن

( دکتر صمد عزیزنژاد – مدرس دانشگاه )

مقدمه

شاید آن روزی که در سال ۱۳۸۹ قانون تاسیس منطقه آزاد ماکو به تصویب می‌رسید، هیچ شخصی حتی تصور هم نمی کرد که حذف بخش‌هایی از منطقه از نقشه منطقه آزاد ماکو، چه هزینه هایی را در آینده به مردم و جامعه ماکو تحمیل خواهد کرد. بلی حذف چالدران ، آواجیق و به به جیک از حوزه شمول منطقه آزاد و حتی بخش هایی از منطقه ارس و نازک و … ، موجب شد مردم این مناطق شکاف طبقاتی را پس از چند سال احساس کنند ،  پیشرفت و توسعه منطقه آزاد ماکو از لحاظ زیرساخت ها و سایر موارد موجب شد تا الحاق به منطقه آزاد ماکو به مطالبه اصلی مردم مناطقی تبدیل شود که از حوزه منطقه آزاد ماکو بنا به دلایل گوناگون که نوعی ظلم و تبعیض محسوب می‌شد، کنار گذاشته شود. شاید دغل  بازی و سیاست بازی برخی از دست اندرکاران امر موجب شد بخشی از مردم منطقه  از حقوق خود محروم شوند و مردم منطقه یکپارچه و متحد ماکو، شوط ، پلدشت و چالدران  به یک منطقه آزاد و چند منطقه ناتنی تبدیل شود.

مردمان این مناطق به دور از هرگونه برآوردی از آینده، فقط خواهان الحاق به بدنه اصلی یعنی منطقه آزاد ماکو شدند. به نظر می رسد چنین فشار و خواسته اجتماعی موجب شد از سال ۱۳۹۰ به بعد کاندیداهای مختلف مجلس شورای اسلامی یکی از برنامه های خود را تلاش برای الحاق این مناطق حذف شده،  به منطقه آزاد ماکو عنوان  نمایند. شاهد چنین ادعایی تلاش منتخبین مردم در دوره های نهم و دهم مجلس شورای اسلامی بوده است که در این مقاله تلاش می‌شود جنبه های مثبت و منفی این اقدامات و اثرات آن از دید یک کارشناس اقتصادی تحلیل شود.

 

۲- چرا مردم مناطق حذف شده مطالبه الحاق به  منطقه آزاد ماکو را دارند

بی شک یکی از دلایل اصلی تأسیس مناطق آزاد به طور عام و در مناطق مرزی به طور خاص ، محرومیت زدایی از طریق کمک  به ایجاد و بهسازی زیرساخت و تامین نیازهای عمومی این مناطق است.  از آنجائیکه چهل  سال  پس از انقلاب اسلامی به یکباره منطقه آزاد ماکو از طریق درآمدهای حاصل شده صاحب فرودگاه، پایانه، انبارداری استاندارد، توسعه راههای شهری و روستایی می‌شود، این نتیجه حاصل می‌شود که الحاق به منطقه آزاد،  چنین برکتی را دارد لذا مطالبه عمومی مردم و مسئولین مناطق حذف شده به این سمت هدایت می‌شود که الحاق به منطقه آزاد ماکو می‌تواند بسیاری از مشکلات را برطرف نماید. البته وضعیت نامناسب بودجه عمرانی کشور و عدم تحقق ارقام مصوب آن نیز بر این مطالبه گری می افزاید.

 

۳-آیا توسعه و به توصیه وسعت منطقه آزاد ماکو در راستای منافع ملی است یا خیر؟

تجربه ای که کشورهای موفق در حوزه مناطق آزاد میتواند به دست آورد نشان می دهد که اولاً توسعه فیزیکی مناطق آزاد مهم نبوده و بهره برداری درست و بهینه از مناطق آزاد مهم و ضروری است. در کشورهایی نظیر کره، ترکیه و مالزی تعداد مناطق آزاد محدود است و حداکثر ۳ تا ۵ منطقه آزاد وجود دارد اما بهره برداری و حجم معاملات، تولیدات و مراودات در این مناطق به حدی بالاست که بیش از ۵۰ درصد اقتصاد این کشورها را پشتیبانی می کند چنانکه این کشورها بخواهند در هر شهر، منطقه یا محدوده مرزی اقدام به ایجاد مناطق آزاد نمایند، دیگر توجیهی برای مناطق موجود از لحاظ بهره وری و مزیت باقی نخواهد ماند.

از طرفی توسعه صادرات یکی از اهداف ایجاد مناطق آزاد است که صرفاً محدوده های مرزی از چنین وضعیت مزیت داری برخوردار هستند .

در ایران صرف نظر از مکان جغرافیایی، یک فرهنگ نادرست ایجاد شده است که هم مردم و هم مسئولین مناطق مختلف کشور، مطالبه تبدیل شدن به منطقه آزاد شهر یا منطقه خودشان را دارند که این امر می تواند در میان مدت فلسفه و مزیت مناطق آزاد تجاری را از بین ببرد.

منطقه آزاد ماکو نیز با وسعت ۵۰۰ هزار هکتاری که معادل ۵ هزار کیلومتر مربع نیز می باشد تاکنون نتوانسته است از ظرفیت‌ها و پتانسیل‌های موجود آن طور که شایسته است بهره برداری نماید و به دلیل تعارضات گوناگون از قبیل عدم حاکمیت سازمان منطقه آزاد ماکو، مشکلات حوزه شهری و شهرداری، منابع طبیعی، جهاد کشاورزی و  گستردگی حوزه شمول با مشکلات بزرگ مواجه بوده هست .

در این میان برخی به زعم خود با حذف بخشی از حوزه های موجود با این ادعا که این حوزه‌ها کوهستانی و بلا استفاده است ” بدون توجه به ظرفیت معدنی و فلزی مناطق” ، و برخی نیز با این ادعا که بدون الحاق سایر نواحی نمی‌شود مناطق حذف شده را به منطقه آزاد الحاق نمود، اقدام به تلاش برای توسعه فیزیکی و حجمی منطقه آزاد ماکو کرده اند که در دوره نهم مجلس شورای اسلامی به دلیل عدم تصویب در صحن مجلس شورای اسلامی و در دوره دهم نیز  تاکنون به دلیل ممانعت قانونی شورای نگهبان ، چنین امری تحقق نیافته است.

شایان ذکر است در مجموع، توسعه مناطق آزاد در کل کشور به دلیل مغایر بودن با سیاست‌های کلی نظام از قبیل سیاست‌های آمایش سرزمین، اقتصاد مقاومتی، اصل ۴۴ قانون اساسی و همچنین مغایرت با برخی اصول قانون

اساسی، در راستای منافع و مصالح ملی نیست و تحت فشار قرار دادن دولت جهت پذیرش الحاق مناطق جدید، از نظر نگارنده حرکت در خلاف جهت منافع ملی محسوب می شود. هر چند شاید در کوتاه مدت به نفع مناطقی باشد که به مناطق آزاد ملحق می شوند. لذا با عنایت به توضیحات داده شده، توسعه فیزیکی مناطق آزاد و به خصوص منطقه آزاد ماکو توصیه نمی‌شود، اما اصلاح محدوده منطقه آزاد ماکو و الحاق بخشی از مناطق چالدران و نازک به صورت مناطق مجزا به نوعی که کاملا شفاف نقشه مکان آن مشخص بوده و بر حجم و وسعت منطقه آزاد ماکو نیز نیافزاید، بهترین گزینه به شمار می رود.

از طرفی با الحاق بخش هایی از خوی به منطقه آزاد ماکو، دیگر امکان فنس کشی وجود نخواهد داشت و لذا تمرکز منافع منطقه آزاد ماکو به دلایلی که قبلا ذکر شده از بین می رود و مردم و فعالان اقتصادی روز به روز ناراضی تر از گذشته خواهند شد.در نتیجه منطقه آزاد ماکو تبدیل به یک منطقه بی خاصیت خواهد شد.

از طرف دیگر، امکان مداخله خویی ها در مسائل سیاسی منطقه آزاد ماکو و چالدران نیز بیشتر خواهد شد “سابقه تاریخی نیز این ادعا را تایید می کند” و ممکن است کاندیداهایی از طرف آنها برای انتخابات مجلس تعیین و حمایت شوند تا در صورت موفقیت بتوانند حداقل در کوتاه مدت و میان مدت منافع خود را از طریق تسلط بر هیات مدیره سازمان منطقه آزاد ماکو تامین نمایند. این می تواند با توسل به اقداماتی نظیر امنیتی نشان دادن ماکو برای سرمایه‌گذاری و هدایت سرمایه گذاران به خوی، کم رونق  کردن مرزهای بازرگان و پلدشت و هدایت بارمسافری به مرز رازی، تضعیف و از بین بردن فرودگاه باری و مسافری در منطقه آزاد ماکو و … می‌تواند صورت گیرد.

جمع بندی:

مردم منطقه آزاد ماکو و چالدران به عنوان یک پیکره واحد هستند که اشتراکات فرهنگی، قومی، مذهبی، اقتصادی و اجتماعی زیادی دارند که متفاوت از شهرستان خوی و توابع آن می باشد. به نظر نگارنده همه مردم و مسئولین  شایسته است ضمن حفظ اتحا و یکپارچگی، و ضمن حمایت ازالحاق چالدران و بخش‌های دیگر به منطقه آزاد ماکو،  یک صدا و از طریق محافل قانونی، با الحاق بخش هایی از خوی به منطقه آزاد ماکو مخالفت نماییم. هرچند آنها می‌توانند منطقه آزاد مستقلی داشته باشند، اما سهیم شدن آنها در سفره در آمدی منطقه آزاد ماکو ظلم بزرگی است که به نظر می‌رسد در حق مردم این منطقه روا داشته می شود.

انشاالله مسئولین منطقه با برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری مناسب ضمن کمک به الحاق چالدران به منطقه آزاد ماکو، امکان مصادره منافع منطقه به نفع سایر مناطق را از بین ببرند.

در این مسیر نخبگان، رسانه‌ها و مردم با راهبری مسئولین می توانند تقسیم کارکرده ظرفیت های قانونی جهت دفاع از حق منطقه به بهره برداری نمایند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

یک × پنج =