خبرنگار، میکروفن قدرت نیست؛ رسالت رسانه را به «کارت هدیه» تقلیل ندهیم
به گزارش خبرماکو، «اکبر رفاهی»، خبرنگار و عکاس باسابقه، با ۲۵ سال فعالیت در عرصه رسانه، در این گفت‌وگوی اختصاصی به مناسبت روز خبرنگار، به تحلیل جایگاه کنونی خبرنگاران در جامعه و چالش‌های این حرفه پرداخته است. متن پیش رو، حاصل این گفت‌وگوی صریح است:
خبرماکو: ضمن تبریک روز خبرنگار، لطفاً خودتان را معرفی کنید و از سوابق فعالیت رسانه‌ای خود بگویید.
رفاهی: سلام و عرض ادب دارم. حدود ۲۵ سال است که در عرصه رسانه فعالیت می‌کنم و در این سال‌ها در نشریات و خبرگزاری‌های مختلف، در حوزه خبر و اطلاع‌رسانی و همچنین عکاسی خبری تجربیات متعددی کسب کرده‌ام.
خبرماکو: به عنوان خبرنگار و عکاس، مهم‌ترین رسالت یک فعال رسانه‌ای در جامعه امروز چیست؟
رفاهی: خبرنگار در درجه نخست، روایتگر یک رویداد است و نباید در جایگاه قاضی بنشیند. رسالت اصلی ما این است که با تولید اخبارِ تأثیرگذار، به اصلاح فرآیندها کمک کنیم. نکته کلیدی اینجاست که خبرنگار باید «میکروفن مراکز قدرت و ثروت» نباشد و استقلال حرفه‌ای خود را به عنوان بزرگ‌ترین سرمایه‌اش حفظ کند.
خبرماکو: خبرنگاری در شهرستان‌ها چه تفاوتی با فعالیت رسانه‌ای در مراکز بزرگ دارد؟
رفاهی: در شهرهای کوچک، دایره خبر محدودتر و مطالبات مردم ملموس‌تر است. مردم از خبرنگار محلی انتظار دارند صدای آن‌ها در برابر مسئولان باشد. امروزه با ظهور «انسان‌پیج‌ها» و صفحات شخصی، فضای اطلاع‌رسانی تغییر کرده، اما رسانه‌های حرفه‌ای همچنان به دلیل اعتبار و تخصص، جایگاه خود را دارند.
خبرماکو: ماندگارترین خبر یا گزارشی که در سال‌های فعالیت رسانه‌ای خود تهیه کرده‌اید، کدام بوده است؟
رفاهی: همکاری با نشریه «آوای ماکو» و تهیه گزارش از آلودگی آب شرب این شهر در اوایل دهه ۸۰ برای من بسیار ارزشمند بود. این گزارش در نهایت موجب ورود وزارت نیرو و تخصیص اعتبارات قابل‌توجه برای انتقال آب شد. این تجربه به من ثابت کرد که یک گزارش مسئولانه، می‌تواند از مرز انتشار خبر فراتر رفته و مشکل واقعی مردم را حل کند.
خبرماکو: نقش عکس خبری را در انتقال واقعیت‌ها چگونه ارزیابی می‌کنید؟
رفاهی: قدرت تصویر بی‌نظیر است. یک عکس می‌تواند تأثیری فراتر از چندین گزارش مکتوب داشته باشد. نمونه‌های جهانی مانند تصویر کودک غرق‌شده مهاجر یا قحطی‌زدگان آفریقا نشان می‌دهد که چگونه یک قاب ساده می‌تواند افکار عمومی جهان را تحت تأثیر قرار دهد و به تغییر مسیر تاریخ کمک کند.
خبرماکو: با توجه به گسترش فضای مجازی، جایگاه خبرنگاران حرفه‌ای را چگونه می‌بینید؟
رفاهی: فضای مجازی می‌تواند مکمل رسانه‌های حرفه‌ای باشد، اما جایگزین تخصص نیست. گاهی انتشارِ بدون دانشِ اخبار در فضای مجازی، باعث ایجاد نگرانی‌های بی‌مورد می‌شود. رسانه‌های معتبر همچنان به دلیل فیلترِ تخصص و اعتبار، مرجع اصلی هستند.
خبرماکو: یک خبرنگار موفق باید چه ویژگی‌هایی داشته باشد؟
رفاهی: خبرنگار باید مطالبه‌گر و کنشگر باشد و اغراض شخصی را کنار بگذارد. همچنین معتقدم خبرنگاران باید به سمت «تخصصی شدن» حرکت کنند. از زمانی که من تمرکز خود را بر حوزه گردشگری گذاشتم، گزارش‌هایم بسیار عمیق‌تر و اثرگذارتر شد.
خبرماکو: خبرنگاران برای حفظ اعتماد عمومی چه اصولی را باید رعایت کنند؟
رفاهی: قانون اول این است: یک خبر را از دست بدهید، اما منبع خبر را قربانی نکنید. اعتماد عمومی، ارزشمندترین سرمایه ماست و نباید آن را به خاطر منفعت کوتاه‌مدت یا یک خبر زرد از بین برد.
خبرماکو: مسئولان چگونه می‌توانند تعامل سازنده‌تری با رسانه‌ها داشته باشند؟
رفاهی: تا زمانی که مسئولان، خبرنگار را به چشم «تهدید» یا «مزاحم» ببینند، مسیر اطلاع‌رسانی ناقص خواهد بود. مدیران باید تفاوت خبرنگار و روابط عمومی را بدانند. برگزاری جلسات مشترک آموزشی برای مدیران ضروری است تا با ماهیت و فرآیند تولید خبر آشنا شوند.
خبرماکو: دغدغه‌های معیشتی و امنیتی خبرنگاران را چگونه می‌بینید؟
رفاهی: بی‌تعارف بگویم؛ خبرنگاران یا دیوانه‌اند یا عاشق! شرایط معیشتی می‌تواند وسوسه‌کننده باشد، اما خبرنگاران اغلب از خود می‌گذرند تا مردم بهتر زندگی کنند. این قشر نیازمند حمایت‌های ساختاری و واقعی است، نه حمایت‌های مقطعی و نمادین.
خبرماکو: چه توصیه‌ای به جوانان علاقه‌مند به این حرفه دارید؟
رفاهی: اگر دنبال شهرت، پست یا سرگرمی هستید، دور این کار را خط بکشید. خبرنگاری راهی مقدس، دشوار و خطرناک است. ابتدا باید تخصص کسب کنید و بدانید که در این حرفه، باید از زندگی خودتان بگذرید تا به زندگی مردم برسید.
خبرماکو: مطالبه شما در روز خبرنگار از مسئولان و مردم چیست؟
رفاهی: از مسئولان فقط می‌خواهم ارزش خبر را بشناسند. اگر آن‌ها ارزش خبر را درک کنند، متوجه خواهند شد که جایگاه خبرنگار را نمی‌توان با یک کارت هدیه یا یک وعده ناهار تقلیل داد. خبرنگار حلقه رابط میان مردم و مسئولان است؛ اگر این حلقه سالم کار کند، هم مردم شنیده می‌شوند و هم مسئولان بهتر تصمیم می‌گیرند.
خبرماکو: سخن پایانی شما چیست؟
رفاهی: روز خبرنگار را گرامی می‌دارم؛ روز شهادت محمود صارمی که ثابت کرد خبرنگار نمی‌میرد، بلکه در کلماتش تکثیر می‌شود. به همه همکارانم می‌گویم: «همیشه خبرنگار بمانید و به این نام افتخار کنید، چرا که خبرنگاری فقط یک شغل نیست؛ مسئولیتی در برابر حقیقت و مردم است.»
خبرنگار : دوستعلی ابراهیم زاده
