حمید قاسمی – روزنامه نگار – بناهای پردیسان ماکو نمونهای ارزشمند از میراث تاریخی آذربایجان غربی هستند، اما سالها بیتوجهی و توقف طرحهای مرمتی باعث شده این مجموعه در معرض فرسایش و فراموشی قرارگیرد. مجموعه پردیسان شامل ساختمان قدیمی بانک ملی، کلاهفرنگی، ساختمان دارایی و شیر و خورشید است که از بناهای شاخص تاریخی ماکو به شمار میروند.
این بناها بخشی از هویت شهری ماکو هستند و به دلیل موقعیت مرزی و جایگاه گردشگری منطقه، میتوانند به عنوان جاذبههای فرهنگی و اقتصادی نقشآفرینی کنند. طرح پردیسان از سال ۱۳۸۴ آغاز شد، اما بین سالهای ۱۳۸۶ تا ۱۳۹۴ متوقف گردید و همین وقفه طولانی موجب آسیبهای جدی به بناها شد.
سالها بیتوجهی مدیریتی این بناها را در گرداب بیمهری و فراموشی رها کرده است. نبود برنامهریزی پایدار و تخصیص بودجه کافی، باعث شد مرمت اضطراری تنها به صورت مقطعی انجام شود. در پروژه پردیسان به دلیل مشکلات اداری و مالی بارها متوقف طولانی صورت گرفته است. این وقفهها نه تنها روند حفاظت را مختل کردند بلکه آسیبهای تازهای به بناها وارد آوردند. بسیاری از اقدامات مرمتی بیشتر جنبه تبلیغاتی داشته و کمتر به بازگرداندن کارکرد فرهنگی و اجتماعی بناها توجه شده است.
منطقه آزاد ماکو در این نقطه فرصت طلایی برای احیای این بناها است که با تفاهم وزارت میراث فرهنگی و منطقه آزاد ماکو، مرمت بناها دوباره آغاز شود و میتواند نقطه عطفی برای بازگرداندن جایگاه تاریخی ماکو باشد. اگر مرمت تنها به ظاهر بناها محدود شود و کاربری فرهنگی، گردشگری یا آموزشی برای آنها تعریف نشود، دوباره در معرض فراموشی قرار خواهند گرفت. حفاظت از میراث تنها با دخالت دولت کافی نیست؛ باید جامعه محلی و بخش خصوصی نیز در بهرهبرداری و نگهداری نقش داشته باشند و مردم را نیز در این امر سهیم کرد و هرجا مردم پای کار بودند، موفقیت آن پروژه به سرانجام خوبی ختم شده است. مرمت بدون کاربری پایدار و مشارکت اجتماعی، تنها به یک پروژه نیمهتمام دیگر تبدیل خواهد شد. این بناها میتوانند به موتور محرک گردشگری و هویت فرهنگی ماکو بدل شوند، به شرط آنکه نگاه مدیریتی از «بازسازی صرف» به «احیای واقعی» تغییر کند.
یکی از مشکلات اساسی در واگذاری بناهای تاریخی، نبود حمایت جدی از سوی برخی دستگاههای دولتی است. همین بیتوجهی باعث شده بخش خصوصی که قصد سرمایهگذاری در این حوزه را داشت، از ادامه کار منصرف شود. مشکل عمده دیگر، نبود هماهنگی میان نهادهای دولتی است؛ موضوعی که موجب شده روند بازسازی این آثار با وقفههای طولانی و تعطیلیهای مکرر روبرو شود.
