گزارش تحلیلی:
گمرک صنمبلاغی پلدشت؛ از چالش صفهای طولانی تا افق گشایش اقتصادی
مرز گمرک صنمبلاغی پلدشت، به عنوان یکی از شاهراههای حیاتی اقتصادی در شمال غرب ایران، همواره نقشی کلیدی در تسهیل تجارت با کشورهای همسایه، بهویژه جمهوری خودمختار نخجوان ایفا کرده است. حجم سالانه مبادلات تجاری که از مرز شش میلیارد دلاری این گمرک عبور میکند، اهمیت استراتژیک آن را در انتقال کالا به آسیای میانه و قفقاز دوچندان میسازد.
به گزارش خبرماکو، با این حال، طی ماههای اخیر، این شاهرگ اقتصادی با چالشی جدی روبرو بوده است: صفهای طولانی و معطلی ۱۰ تا ۱۵ روزه کامیونهای ترانزیتی و صادراتی که نه تنها بار سنگینی بر دوش رانندگان انداخته، بلکه روند تجارت را نیز کند کرده است. در این گزارش به تحلیل علل این چالش و بررسی راهکارهای اتخاذ شده و پتانسیلهای پیش رو میپردازیم.
تحلیل چالشها: ریشههای صفهای طولانی
معضل صفهای طولانی در گمرک صنمبلاغی، پدیدهای چندوجهی است که عوامل متعددی در شکلگیری آن دخیل بودهاند؛ از جمله آنها “ظرفیت محدود زیرساخت و فرآیندها” با وجود حجم بالای تردد، به نظر میرسد زیرساختهای فعلی گمرک و رویههای اداری، امکان پردازش روزانه بیش از ۱۳۰ کامیون را نداشته است.
این امر به ویژه در مواقع افزایش ناگهانی حجم بار یا بروز اختلالات احتمالی، منجر به انباشت کامیونها میشود. دیگری نیز “عدم تطابق با حجم تجارت” با افزایش حجم مبادلات تجاری، ظرفیت عملیاتی گمرک نتوانسته است خود را با این رشد هماهنگ سازد. این عدم تناسب، عاملی کلیدی در ایجاد گلوگاههای عملیاتی است. اصلی ترین مسئله نیز ” نیاز به فعالیت شبانهروزی” کارشناسان گمرکی بر ضرورت شبانهروزی کردن فعالیت این گمرک تاکید دارند. فعالیت محدود به ساعات اداری یا ساعات مشخص، به طور طبیعی منجر به تراکم تردد در ساعات باقیمانده و افزایش معطلی میشود.
راهکارها و افقهای پیش رو در پی این چالشها، رایزنیهای فشردهای میان مقامات دو سوی مرز صورت گرفته است که نتایج امیدوارکنندهای به همراه داشته است که می توان به آن پرداخت از جمله “افزایش سقف تردد روزانه”توافق بر سر افزایش خروجی روزانه کامیونها از ۱۳۰ به ۱۷۰ تا ۱۸۰ دستگاه، یک گام مثبت و رو به جلو محسوب میشود.
این افزایش، که حاصل مذاکرات مقامات عالیرتبه از جمله سرکنسول ایران در نخجوان و مسئولان گمرکی و فرمانداری پلدشت است، نشاندهنده اراده سیاسی برای حل مشکل است. دومین راهکار نیز “تسهیل فرآیندهای گمرکی” علاوه بر افزایش تعداد، تلاش برای تسریع و تسهیل در روند امور گمرکی، میتواند به کاهش زمان پردازش هر کامیون و در نتیجه افزایش مؤثر ظرفیت عبور کمک کند.
این امر نیازمند بازنگری در رویهها و استفاده از فناوریهای نوین در فرآیندهای گمرکی است و آخرین راهکار هم “داشتن پتانسیل شبانهروزی شدن فعالیت” طرح شبانهروزی شدن گمرک، که از سوی کارشناسان مطرح شده، یک راهکار بنیادی برای حل معضل توقف طولانیمدت کامیونها است. اجرای این طرح، نیازمند هماهنگیهای لجستیکی، امنیتی و نیروی انسانی کافی در هر دو سوی مرز است، اما پتانسیل بالایی برای رفع مشکل دارد.
افزایش خروجی کامیونها و تسهیل تردد در مرز صنمبلاغی، پیامدهای اقتصادی مهمی را به دنبال خواهد داشت که می توان به آن اشاره کرد یکی “افزایش سرعت چرخه تجارت” کاهش زمان معطلی کامیونها به معنای ورود سریعتر کالا به بازارهای هدف و همچنین بازگشت سریعتر کامیونها برای حمل محمولههای بعدی است. این امر به نوبه خود، بهرهوری ناوگان حمل و نقل و سرعت چرخه تجاری را افزایش میدهد.
دومی پیامد”کاهش هزینههای حمل و نقل” معطلی طولانیمدت کامیونها، هزینههای سربار قابل توجهی را به صاحبان کالا و رانندگان تحمیل میکند (هزینه سوخت، استهلاک، حقوق راننده و…). با کاهش این معطلی، هزینههای لجستیکی کاهش یافته و قدرت رقابتپذیری کالاهای ایرانی در بازارهای بینالمللی افزایش مییابد.
و سومین پیامد”تقویت نقش منطقهای ایران” تسهیل تردد در این مرز، جایگاه ایران را به عنوان یک کریدور ترانزیتی مهم در منطقه تقویت کرده و میتواند به جذب سرمایهگذاری بیشتر در حوزه لجستیک و حمل و نقل بینجامد و همه این عوامل باعث”رونق اقتصادی منطقه پلدشت” با افزایش حجم تردد و تسهیل امور، فعالیتهای اقتصادی مرتبط با گمرک و حمل و نقل در منطقه پلدشت (مانند خدمات رفاهی، تعمیر و نگهداری، انبارداری و…) نیز رونق خواهد یافت.
توافق بر سر افزایش خروجی روزانه کامیونها از گمرک صنمبلاغی پلدشت، گامی مثبت و ضروری برای رفع چالشهای موجود و بهرهبرداری کامل از پتانسیلهای اقتصادی این مرز است.
با این حال، موفقیت کامل این طرح نیازمند اجرای دقیق توافقات، تلاش مستمر برای تسهیل فرآیندهای گمرکی و در نهایت، ارزیابی و اجرای راهکارهای بلندمدتتر مانند شبانهروزی کردن فعالیت گمرک است.
تبدیل این مرز از یک گلوگاه به یک مسیر روان و کارآمد، نه تنها به نفع رانندگان و فعالان اقتصادی، بلکه در راستای تقویت جایگاه اقتصادی ایران در منطقه خواهد بود.
